Nationaal/Regionaal Beleid Slimme steden & gebouwen

Hoe krijgen we de renovatiegolf in Duitsland aan het rollen?

01 maart 2021 door Andreas Kuehl
Hoe krijgen we de renovatiegolf in Duitsland aan het rollen?

De Europese Unie heeft afgelopen najaar een grote renovatiegolf aangekondigd. Zij wil het renovatietempo in bestaande gebouwen de komende tien jaar verdubbelen. Dat is ook dringend nodig, want gebouwen spelen een belangrijke rol bij de bescherming van het klimaat. Er wordt al vele jaren gesproken over een verhoging van het renovatietempo in Duitsland, maar in die tijd is er niet veel veranderd. Is de Europese vernieuwingsgolf wat we gemist hebben? Wanneer rolt het door Duitsland? Ik verken deze vragen in de volgende tekst.

Het belang van renovatie in Duitsland

Gebouwen zijn verantwoordelijk voor ongeveer 14 procent van de totale CO2-uitstoot in Duitsland. Als we stadsverwarming en elektriciteitsopwekking meerekenen, is het cijfer ruim 30 procent. Het is dan ook van groot belang voor de klimaatbescherming om bestaande gebouwen onder de loep te nemen en hun broeikasgasemissies te verminderen.

Efficiënte nieuwe gebouwen zijn belangrijk, maar dragen weinig bij tot het bereiken van de klimaatbeschermingsdoelstellingen. Integendeel, elk nieuw gebouw verhoogt de uitstoot nog meer.

Ongeveer twee derde van de gebouwen in Duitsland dateert nog van vóór de eerste warmte-isolatieverordening in 1977 van kracht werd (bron: BMU). Hoeveel daarvan reeds zijn gerenoveerd, in het beste geval tot de huidige stand van de techniek, kon ik niet achterhalen.

Maar we zijn niet op de goede weg, want als er geen extra maatregelen worden genomen, zal de CO2-uitstoot van de bouwsector in 2030 28 miljoen ton hoger liggen dan voorzien in het klimaatbeschermingsplan van de Duitse regering (bron: dena Gebäudereport 2019). Het streefcijfer is 70 miljoen ton CO2-uitstoot. In 2019 zaten we op 118 miljoen en in het referentiejaar 1990 op 210 miljoen ton (bron: Duitse regering). De interessante vraag is naar welk soort gebouwen we moeten kijken. Een- en tweegezinswoningen hebben het grootste aandeel in het eindverbruik van energie in gebouwen met een aandeel van 39 procent. Woongebouwen hebben een totaal aandeel in het energieverbruik van gebouwen van 64 procent (bron: dena Gebäuderport 2019).

Hoe staat het met de renovatie in Duitsland?

Volgens het Bundesverband deutscher Wohnungs- und Immobilienunternehmen ( GdW ) is reeds tweederde van alle appartementen in de woningsector op het gebied van energie-efficiëntie gemoderniseerd, en is 29 procent gedeeltelijk op het gebied van energie-efficiëntie gemoderniseerd.

Er is eigenlijk niet veel meer om op te knappen, maar toch bedraagt het opknappercentage in Duitsland al jaren slechts iets minder dan één procent.

Komt dit alleen door eengezinswoningen? Wegens het relatief hoge investeringsvolume worden deze woningen slechts stap voor stap met individuele maatregelen gerenoveerd. Nieuwe ramen hier, een nieuw verwarmingssysteem daar, en misschien een beetje thermische isolatie. In het beste geval is de stapsgewijze renovatie gebaseerd op een individueel renovatiedraaiboek dat is opgesteld door een energieconsultant.

Sinds begin 2020 zijn er immers aantrekkelijkere subsidies beschikbaar voor de renovatie van energie-efficiënte gebouwen. Dit omvat fiscale stimulansen en betere voorwaarden in de KfW-programma's voor energie-efficiënt bouwen en renoveren.

Terwijl de subsidie voor nieuwbouw veel gevraagd is, gaat slechts een klein deel van de beschikbare middelen naar renovatie. Volgens de Duitse milieusteun DUH komt 60 procent van de subsidies terecht bij nieuwbouw.

Drie jaar geleden schreef ik over mogelijke oplossingen om het renovatietempo te verhogen. De vereenvoudiging van de subsidie, gebouwspecifieke energieconcepten en het bezoek aan een energetisch gerenoveerd pand waren belangrijk. We moeten nog afwachten hoe de nieuwe federale subsidie voor efficiënte gebouwen(BEG) wordt ontvangen. Bovendien is het lokale concept van het aanspreken van de eigenaars belangrijk. Het voorbeeld van Bottrop is blijkbaar nog steeds zonder navolging - met een renovatiepercentage van drie procent!

Renovatiegolf van de EU om de efficiëntie van gebouwen te verhogen

Medio oktober 2020 publiceerde de Europese Commissie haar strategie voor een renovatiegolf om de energie-efficiëntie van gebouwen in Europa te verbeteren. Met deze strategie wil zij het renovatiepercentage in de komende tien jaar ten minste verdubbelen. Dit moet de levenskwaliteit van de mensen verbeteren, de uitstoot van broeikasgassen verminderen en de digitalisering ondersteunen. De renovatiegolf heeft tot doel de renovatie van gebouwen met de laagste energie-efficiëntie te bevorderen en energiearmoede te bestrijden.

Een belangrijke achtergrond van de renovatiegolf is dat vele miljoenen Europeanen: binnen, het zich niet kunnen veroorloven hun huis te verwarmen. Verbetering van de energie-efficiëntie is ook goed voor de bestrijding van energiearmoede en de verbetering van de volksgezondheid.

Om duurzaamheid en design met elkaar te verzoenen, wordt een nieuw Europees Bauhaus gelanceerd. De Commissie wil een nieuwe esthetiek bevorderen en betaalbaarheid combineren met artistieke ambitie in een duurzame toekomst.

Met de renovatiegolf wil de Commissie de bijdrage van gebouwen aan de emissiereductiedoelstelling van 55 procent tegen 2030 ondersteunen. Dit betekent dat gebouwen hun broeikasgasemissies met 60 procent, hun energiegebruik met 14 procent en hun energiegebruik voor verwarming en koeling met 18 procent moeten verminderen.

6 pijlers van de vernieuwingsgolf

De strategie is gebaseerd op zes pijlers:

  • Strengere voorschriften inzake energie-efficiëntie van gebouwen, met inbegrip van minimumnormen voor bestaande gebouwen, geactualiseerde voorschriften inzake energieprestatiecertificaten en een uitbreiding van de renovatievoorschriften voor de overheidssector.
  • Zorgen voor toegankelijke en gerichte financiering, met inbegrip van stimulansen voor particuliere financiering
  • Versterking van de capaciteit om renovaties uit te voeren, met inbegrip van steun voor de betrokken autoriteiten en opleidings- en kwalificatiemaatregelen voor vaklui
  • uitbreiding van een markt voor duurzame bouwproducten en -diensten, met inbegrip van een herziening van de wetgeving en doelstellingen inzake hergebruik/nuttige toepassing
  • een nieuw Europees Bauhaus als interdisciplinair adviesorgaan
  • ontwikkeling van wijkgerichte benaderingen voor lokale gemeenschappen, met slimme oplossingen op basis van hernieuwbare energie, idealiter met energiebalans en terugvoer van overschotten in het net. De strategie omvat ook een initiatief voor betaalbare huisvesting in 100 wijken.

Hernieuwbare verwarming en koeling moeten meer aandacht krijgen wanneer de EU-richtlijn inzake hernieuwbare energie in de zomer van 2021 wordt herzien. Voor gebouwen overweegt de Commissie een minimumniveau voor energie uit hernieuwbare bronnen in te voeren.

Eerste stappen voor de renovatiegolf

Na de aankondiging van de renovatiegolf moeten dit jaar de eerste stappen voor de uitvoering volgen. Daartoe behoren de herziening van de richtlijn energie-efficiëntie en de richtlijn energieprestaties van gebouwen. Daarin zal de Commissie een geleidelijke invoering van minimumeisen inzake energieprestaties voor gebouwen aanbevelen. Een andere aanbeveling is de verplichting tot het overleggen van energieprestatiecertificaten aan te scherpen.

Ook zullen de eisen voor de renovatie van gebouwen worden uitgebreid tot alle niveaus van de overheidsadministratie.

Hoe de renovatiegolf over Duitsland zal rollen

Ik ben hierboven reeds ingegaan op de uitdaging om het renovatietempo in Duitsland te verhogen. Eigenaars moeten worden gestimuleerd om energie-efficiënte renovaties uit te voeren. Tegelijkertijd mogen renovaties de warme huur niet verhogen of een extra last voor de huurders betekenen.

Openbare gebouwen als rolmodel gebruiken

Een belangrijke stap in de renovatiegolf is de voorbeeldfunctie van openbare gebouwen met de renovatie van scholen, ziekenhuizen en administratieve gebouwen. Daarom hebben 48 verenigingen in Duitsland in een gezamenlijke brief aan de Bondsregering geëist te investeren in de energetische sanering van scholen en in de opleiding en bijscholing van bouwspecialisten met nieuwe speciale programma's.

Minimumnormen mogen huisvesting niet duurder maken

De woningbouwsector staat bijzonder kritisch tegenover de minimumnormen voor de energie-efficiëntie van gebouwen. Zij ziet het gevaar dat voorheen betaalbare woningen als gevolg van de renovaties duur en onbetaalbaar worden voor de huurders. Voor de GdW bevat de EU-strategie veel maatregelen die wel kosten en moeite veroorzaken, maar het eigenlijke probleem niet oplossen. Subsidies helpen hier niet, aangezien zij niet verenigbaar zijn met verplichte maatregelen.

Een oplossing zou bijvoorbeeld een subsidie zijn die gebaseerd is op het bedrag van de bereikte besparingen.

Meer hernieuwbare energiebronnen mogen niet op nationaal niveau worden geblokkeerd

Het vergroten van het aandeel van hernieuwbare energiebronnen in de energievoorziening van gebouwen is zeker een nuttige aanpak. Dit mag echter niet worden belemmerd door nationale wetgeving. In de EEG 2021 zijn belangrijke veranderingen op het gebied van huurderselektriciteit in gang gezet. Zij zijn echter slechts een eerste stap. Met name moet de voorgenomen vrijstelling van bedrijfsbelasting ten uitvoer worden gelegd, zodat woningcorporaties niet worden blootgesteld aan onberekenbare risico's. Zo niet, dan zal het gebruik van huurderselektriciteit op het huidige lage niveau blijven.

Een aanpak voor meer hernieuwbare energie in de bouwsector wordt geboden door de Building Energy Act (GEG). Nieuw is de integratie van fotovoltaïsche systemen, die zeker een grotere rol zullen gaan spelen bij renovaties.

CO2-prijs in de verwarmingssector moet een sturend effect hebben

Sinds begin 2021 hanteert Duitsland een prijs op de CO2-uitstoot in de sectoren verwarming en vervoer. Deze bedraagt momenteel 25 euro per ton CO2 en neemt elk jaar toe. Een paar weken geleden heb ik in een bericht over de nationale regeling voor de handel in emissierechten de details toegelicht.

Deze maatregel kan een doeltreffend instrument worden als hij een sturend effect heeft en stimulansen biedt voor renovatie. Als de huurders de verwarming lager zetten, is dat echter nog geen echte stimulans.

Er zijn nu constructieve voorstellen gedaan door Dena en de huisvestingssector. In beide modellen zouden verhuurders in gebouwen met een lage energie-efficiëntie een groter deel van de extra kosten moeten dragen. Met de toenemende energie-efficiëntie zouden de huurders daarentegen een groter deel van de CO2-prijs moeten betalen. Op die manier zullen beide partijen het deel van de kosten moeten betalen waarop zij meer invloed hebben.

Gebouwrenovatie moet een afgewerkt product zijn

Het opknappen van gebouwen is een zeer complexe en kleinschalige aangelegenheid. Er is geen eindproduct dat van de plank kan worden gehaald wanneer het nodig is. Opknapbeurten zijn navenant duur. Daarom is het des te belangrijker dat zij de uitstoot in de praktijk aanzienlijk verminderen en niet alleen op papier.

Een belangrijke stap om de complexiteit te overwinnen en de kosten te drukken is seriële vernieuwing. Ik heb een paar jaar geleden in detail uitgelegd wat dit betekent. Intussen is in Duitsland een initiatief opgezet waaraan wordt deelgenomen door de woning- en bouwsector en door startende ondernemingen. Vandaag biedt dit initiatief een uitwisselingsplatform voor geïnteresseerde bedrijven. De eerste proefprojecten zijn al van start gegaan.

Transparantie creëren en resultaten documenteren

Bij de renovatie van bestaande gebouwen is de vermindering van de emissies van doorslaggevend belang. Tot dusver is niet bekend hoe succesvol de uitgevoerde maatregelen in dit opzicht zijn. Er is nog steeds geen systematisch toezicht op de gesubsidieerde renovaties. Wij weten dus niet of en in welke mate zij de emissies van deze gebouwen verminderen. Een documentatie van de resultaten zou de verschillende effecten van de afzonderlijke maatregelen op transparante wijze kunnen laten zien.

Voor het eerst gepubliceerd op energynet.de


Over Andreas Kuehl

Kuehl

Content Manager, Online Marketing, Social Media, Gebouwenergie, energie-efficiëntie en duurzame energie Expert gespecialiseerd in klimaatneutrale gebouwen en wijken, huurderselektriciteit, energie-efficiëntie, duurzame energie, energieopslag en innovaties voor de brede energietransitie. Content specialist voor bedrijven op het gebied van energietransitie, klimaatneutrale gebouwen en duurzaamheid.


Gerelateerde Inhoud